Genetski modifikovane biljke i životinjeIstraživanja u oblasti genetičkog inženjeringa započeta su 80-ih godina prošlog veka. Prvi genetski modifikovan organizam – 1986.godine (duvan).
Ograničavajući faktor biljne proizvodnje su različiti mikroorganizmi, insekti, patogeni, korovi. U cilju povećanja prinosa koriste se pesticidi, insekticidi, posledica njihove višegodišnje primene je pojava rezistentnosti i različiti eko rizici.
● Danas je moguće tačno determinisati gene koji determinišu željene karakteristike.
● Novim metodama, poput genetičkog inženjeringa, moguće je iste gene insertovati u drugi genom.
Šta je GMO i GM BILJKE?
GMO mogu biti biljke, životinje ili mikroorganizmi kojima su pomoću genetskog inženjeringa izmenili genetski (nasledni) materijal i to na način koji ne postoji u prirodnim situacijama.
GM biljke – to su biljke kod kojih je ugrađen gen koji je poreklom iz nekog drugog organizma. Ugrađeni gen postaje sastavni deo ukupnog kompleta gena kojima raspolaž‍e biljka.
GM biljke se proizvode u laboratorijama tako što se genetski materijal (samo gen ili čitava DNK) neke vrste ubacuje u DNK poznatih biljnih kultura. Na ovaj način unutrašnja genska struktura modifikovane biljke zauvek je izmenjena, a željena osobina prenosi se na naredne generacije.
– Glavni cilj molekularne biotehnologije biljaka je konstrukcija novih varijeteta kultivisanih biljaka (transgenih biljaka), odnosno poljoprivrednih kultura. Izučavanja su usmerena na razvoj varijeteta koji će dati viši prinos sa istim ili povećanim hranljivim kvalitetom biljke.
– Već su konstruisane genetički modifikovane biljke koje poseduju rezistenciju na insekte, patogene (u prvom redu na viruse), herbicide, određene stresne uslove sredine (niske i visoke temperature, sušu) biljke čiji plodovi sporije trule ili biljke sa izmenjenim kvalitetom ulja ili proteina.
– Genetskim modifikacijama poboljšavaju se i svojstva kvaliteta ili nutritivne vrednosti plodova: aminokiselinski sastav proteina, sastav masnih kiselina, povećan sadržaj nekih proteina kod žitarica, povećan sadržaj vitamina i minerala.
Kod GM biljaka se zahvaljujućI transgenu proizvodi izmenjeni enzim – otporan na herbicid. Genetski modifikovane rezistentne biljke su biljke otporne na dejstvo ovog herbicida.
– Transgene biljke koje su otporne na insekte su konstruisane ubacivanjem Bt gena, odgovornog za sintezu toksičnog proteina za insekte, a koji je poreklom iz bakterije Bacillus thuringiensis. Ovaj kristalni protein bakterije stvaraju u toku sporulacije i toksičan je za mnoge vrste insekata.
– Drugi pristup u razvoju biljaka otpornih na insekte je preko transgene ekspresije inhibitora serin proteaze, koji odvraćaju insekte inhibicijom serin proteaza u digestivnom sistemu.
GM ŽIVOTINJA
Uporedo sa stvaranjem GMB započet je rad na stvaranju GM životinja, prve transgene životinje su dobijene pre 1985. metodom mikroinjekcije strane DNK u pronukleus zigota.
– Razvijene su i mnoge druge metode transfera gena i izvršene brojne genetičke modifikacije na raznim vrstama životinja.
– DNK se obično uvodi u životinjsku ćeliju sa kalcijum fosfatom. Ova metoda se prvo razvila za indukciju infektivne, viralne DNK u životinjsku ćeliju i nazvana je transfekcija.
Ćelije izložene ovakvom DNK precipitatu preuzimaju DNK i transportuju je u nukleus, gde mogu biti transkribovane posle nekoliko dana. Mali procenat ćelija (0,1%) postaje stabilni, integrisani deo ćelijskog genoma i nastavlja sa ćelijskom deobom, kao bilo koji drugi geni
Postoje i druge metode koje se koriste za ubacivanje DNK u sisarske ćelije. Ove metode uključuju direktno mikroiniciranje DNK u ćelijski nukleus, inkorporacija DNK u lipozome i njihova fuzija sa plazma membranom ili izlaganje ćelije električnom pulsu koji trenutno otvara pore na plazma membrani – elektroporacija. Životinjski virusi mogu biti korišćeni kao vektori za efikasno ubacivanje klonirane DNK u ćeliju.
Klonirani geni mogu biti ubačeni u germinativne linije višećelijskog organizma. Životinje koje nose takav gen, transgene životinje, se najčešće dobijaju mikroubacivanjem klonirane DNK u pronukleus oplođene jajne ćelije. Ovakva jajna ćelija se potom prebacuje u uterus majke i čeka se kompletno razviće. U potomstvu se očekuje da će mali procenat životinja integrisati u sebe stranu DNK.
Opširnije na: http://www.ucionica.rs/materjal-45616-

Komentiraj

Please enter your comment!
Please enter your name here